hispanvs ars memoriæ
Pharus scientiarum (1659)
Dispvt. XXXII, «De Memoratione».
La figura de este fraile jesuíta natural de Alcaraz (Albacete) es conocida sobre todo por su Pharus scientiarum, un obra donde busca un método general para alcanzar el conocimiento, para iluminar las ciencias (tal como apunta el título).
Aunque se suele destacar su trabajo en combinatoria y la influencia ejercida en otros matemáticos (Leibniz, por ejemplo, reconocerá sus aportaciones), no es tan conocido que este libro también incluye un completo capítulo dedicado al arte de la memoria.
Esto resulta sorprendente en una obra científica, más cuando en esta época el ars memoriae es deliberadamente ignorado o desprestigiado («plerisque ignota, aun etiam despecta», escribe Izquierdo). Pero nuestro fraile ve en esta materia una herramienta de gran utilidad y le encuentra acomodo dentro de su método, argumentando en contra de las críticas y mostrando, quizás, más optimismo del que debiera.
Pero no cabe duda de que conoce bien la materia (basta con repasar la nómina de autores citados) y hace una exposición bastante meticulosa de este arte siguiendo la línea clásica presente en antiguos tratados de retórica.
Incomprensiblemente, hasta la fecha aquí nadie ha prestado atención a este texto, siendo más conocido en el extranjero que en España (por ejemplo, es el único ars memoriae de un autor hispano analizado por Yates en su conocido libro El arte de la memoria).
Podemos encontrar un ejemplar digitalizado en:
Google Books.
Berns, Jörg Jochen. Documenta mnemonica Band II Das enzyklopädische Gedächtnis der Frühen Neuzeit: Enzyklopädie- und Lexikonartikel zur Mnemonik, Berlin, New York: De Gruyter, 1998.
(Edición bilingüe latín/alemán)
Scire enim cum fructu sine memoria retinente seruanteque in thesauro suo, quod scitur, impossibile est. Quare Ars iuuans ad memorandum non potest non eo ipso esse ars iuuans ad sciendum